Việc tải và sử dụng phông chữ từ Internet cần hết sức cẩn trọng, vì việc sử dụng trái phép có thể dẫn đến vi phạm bản quyền và phải bồi thường thiệt hại. Tòa án Hàn Quốc từ lâu đã phân biệt giữa thiết kế kiểu chữ (hình dáng của các ký tự) và tệp phông chữ (chương trình tạo ra các ký tự đó). Theo nguyên tắc, thiết kế kiểu chữ thường không được xem là tác phẩm được bảo hộ bản quyền, trong khi tệp phông chữ được công nhận là chương trình máy tính và được pháp luật bảo vệ. Nói cách khác, việc bắt chước hình dạng chữ cái không cấu thành vi phạm, nhưng việc sao chép, phân phối hoặc sử dụng tệp phông chữ vượt quá phạm vi cấp phép lại bị coi là hành vi xâm phạm.

Tòa án Tối cao Hàn Quốc đã phán quyết rằng thiết kế phông chữ in ấn chủ yếu mang tính chất chức năng của nghệ thuật ứng dụng và, trừ khi có tính sáng tạo nghệ thuật độc lập, sẽ không được bảo hộ bản quyền (Phán quyết số 94Nu5632, ngày 23 tháng 8 năm 1996). Ngược lại, mã nguồn của tệp phông chữ được xem là “tập hợp các lệnh nhằm đạt được một kết quả cụ thể”, và nếu quá trình tạo ra nó có tính sáng tạo, nó sẽ được bảo hộ như một chương trình máy tính.

Trong thực tiễn, hầu hết các tranh chấp phát sinh do vi phạm điều khoản cấp phép. Theo tài liệu tổng hợp của Ủy ban Bản quyền Hàn Quốc, phán quyết của Tòa án Quận Trung tâm Seoul (số 2020Na79341, ngày 10 tháng 12 năm 2021) đã nêu chi tiết nguyên tắc tính toán thiệt hại trong vụ xâm phạm bản quyền phông chữ và công nhận hành vi sử dụng vượt quá phạm vi cấp phép là vi phạm. Ngoài ra, trong một vụ án khác tại Tòa án Quận Jeonju, việc sử dụng phông chữ miễn phí dành cho cá nhân trong tài liệu quảng cáo đã bị coi là vi phạm, và tòa án buộc bồi thường 200.000 won. Bài học rút ra là: “Miễn phí” không có nghĩa là “không giới hạn”, mà điều quan trọng nằm ở phạm vi được quy định trong điều khoản cấp phép.

Các quy định chung về bản quyền cũng rất nghiêm ngặt. Việc sao chép hoặc phân phối tệp phông chữ mà không được phép, hoặc sử dụng chúng cho mục đích thương mại vượt ngoài phạm vi được cấp phép, có thể bị xử phạt dân sự theo Điều 125 của Luật Bản quyền, và thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 136 — với hình phạt tối đa là 5 năm tù hoặc phạt tiền đến 50 triệu won.

Tóm lại:

Thứ nhất, thiết kế kiểu chữ ≠ tệp phông chữ (thiết kế thường không được bảo hộ, còn tệp phông chữ thì có).

Thứ hai, “miễn phí” không có nghĩa là miễn trách nhiệm — điều khoản cấp phép mới là tiêu chuẩn pháp lý.

Thứ ba, việc sử dụng trong báo chí, quảng cáo hoặc ảnh thu nhỏ trên YouTube thường được coi là sử dụng thương mại, nên người dùng phải kiểm tra điều khoản cấp phép trước, bao gồm cả việc cho phép sử dụng thương mại, nhúng web và phân phối lại.

Thứ tư, nếu xảy ra tranh chấp, tòa án sẽ xem xét mức độ vi phạm điều khoản và quy mô sử dụng để tính thiệt hại.

Trước khi sử dụng bất kỳ phông chữ nào, cần tuân thủ các nguyên tắc sau: xác minh giấy phép mới nhất trên trang phân phối chính thức (vì điều kiện có thể thay đổi theo phiên bản); thêm điều khoản “trách nhiệm sử dụng phông chữ” trong hợp đồng thuê ngoài hoặc hợp tác; khi bàn giao file thiết kế, nên chuyển chữ thành dạng vector (outline) hoặc sử dụng phương thức nhúng hợp pháp để giảm rủi ro phân phối lại; và khi không chắc chắn, nên sử dụng phông chữ công cộng được các cơ quan nhà nước hoặc địa phương phát hành, có cho phép rõ ràng việc sử dụng thương mại và truyền thông.

(한국어 번역)

인터넷 폰트를 가져다 쓰다가 저작권 침해 등으로 손해배상을 하는 경우가 있어 주의가 필요하다. 법원은 오래전부터 서체의 모양(도안)과 서체 파일(폰트 프로그램)을 구분해 왔고 도안은 원칙적으로 저작물성이 부정되지만 폰트 파일은 컴퓨터프로그램 저작물로 보호된다고 본다. 즉, 글자 모양을 베꼈다고 곧바로 저작권 침해가 되는 것은 아니지만 폰트 파일 자체를 무단 복제·배포하거나 이용허락(라이선스) 범위를 넘겨 쓰면 침해가 된다.

대법원은 인쇄용 서체 도안은 실용적 기능이 주된 응용미술 성격이어서 독립적 예술성이 인정되는 특별한 경우가 아니면 저작물로 보호되지 않는다고 판시했다(대법원 1996.8.23. 선고 94누5632). 반면, 서체 파일의 소스코드는 ‘특정한 결과를 얻기 위한 일련의 지시·명령’으로서 컴퓨터프로그램에 해당하고, 제작 과정의 창작성이 인정되면 보호된다는 취지다.

실무 쟁점은 대부분 라이선스 위반이다. 한국저작권위원회 판례 정리에 실린 서울중앙지법 2021.12.10. 선고 2020나79341는 폰트 저작권 침해 사건에서 손해배상 산정 원칙을 상세히 적시했고, 이용허락 범위를 벗어난 사용에 배상을 인정했다. 같은 판례 모음에는 전주지방법원 사건도 소개되어 있는데, 개인에게만 무료로 제공된 폰트를 홍보물 제작에 사용한 행위를 침해로 보고 손해액 20만 원을 인정한 사례가 정리돼 있다. 핵심은 ‘무료’가 아니라 약관이 허용한 범위다.

저작권 일반 규정도 가볍지 않다. 폰트 파일을 허락 없이 복제·배포하거나, 허용 범위를 넘겨 영리 목적에 사용하면 민사상 손해배상(저작권법 제125조)과 함께 형사처벌까지 가능하다(저작권법 제136조: 5년 이하 징역 또는 5천만 원 이하 벌금).

정리하면, 첫째 서체 도안 ≠ 폰트 파일이다(도안은 원칙적으로 비보호, 파일은 보호). 둘째 ‘무료’ 표시는 면책이 아니다(약관 범위가 법적 기준). 셋째 언론·광고·유튜브 썸네일 등은 통상 상업적 이용에 해당하므로, 사용 전에 배포처 라이선스(언론·상업 허용 여부, 웹폰트/임베딩/재배포 조건)를 반드시 확인해야 한다. 넷째 분쟁이 생기면 법원은 약관 위반 여부와 사용 규모를 보고 손해액을 산정한다.

폰트 사용 전 다음과 같은 수칙을 확인하는 것이 중요하다. ▲공식 배포 페이지에서 최신 라이선스를 확인한다(버전마다 조건이 다를 수 있다). ▲외주·협업에는 ‘폰트 사용 책임’ 조항을 계약서에 넣는다. ▲납품 파일은 가능한 아웃라인 처리/합법 임베딩으로 재배포 위험을 줄인다. ▲의심되면 대체 공공 폰트(예: 일부 지자체·공공기관이 ‘상업·언론 자유 이용’으로 배포하는 서체)를 사용한다.